BOBBY SANDS: 32. URTEURRENA
"D'éirigh mé ar maidin mar a tháinig an coimheádoir,
Bhuail sé mo dhoras go trom´s gan labhairt.
Dhearc mé ar na ballai, ´S shíl mé nach raibh mé beo,
Tchítear nach n-imedoidh an t-iffrean seo go deo.
D'oscail an doras ´s níor druideadh é go ciúin,
Ach ba chuma ar bith mar nach raibheamar inár suan.
Chuala mé éan ´s ni fhaca mé geal an lae,
Is mian mór liom go raibh me go doimhin foai,
Ca bhfuil mo smaointi ar laethe a chuaigh romhainn,
Ni chluintear mo bhéic, 's ní fheictear mar a rith mo dheor,
Nuair a thigeann ar lá, is feidir nì bheidh mé ann,
Nuair a thigeann ar lá, aithíocfaidh mé iad go mor!"
"Gaur goizean jaiki naiz eta bokia iritsi da,
Zakarki jo du atean fitsik erran gabe.
Nik paretei so egiten nien, neure burua hilda irudikatzen nuen,
Infernu hau ez da inoiz amaituko?
Atea ireki da eta ez da eztiki itxi,
Bost axola, gu ez geunden lotan.
Txori bat aditu dut bainan ez dut egunsentia ikusi,
Lur sakonean ehortzirik ote nago?
Non dira lehengo garaietako pentsamenduak,
Eta non da munduan ikusi nahi nuen bizia,
Nire deiadarra ez da entzuna, nire malkoak ez dira ikusiak,
Gure eguna etorririk, ziur aski ni ez naiz hemen izanen iadanik,
Gure eguna etorririk, garesti ordainaraziko diet!"
Bobby Sands
"Nuair a thigeann ar lá"
(Gure eguna etorririk)
Bobby Sands
Robert Gerard Sands (gaelikoz Roibeard Gearóid Ó Seachnasaigh) edo Bobby Sands (1954ko martxoaren 9a - 1981eko maiatzaren 5a) Irlandako militante sozialista iraultzaile eta IRAko kide izan zen. Beste bederatzi preso errepublikar bezala, Long Kesh edo Maze espetxean 1981eko Irlandako gose greban hil zen, 27 urte zituela.
1981eko gose greben liderra izan zen, non Irlandako preso
errepublikanoek beren gatibu politikoen statusa kentzearen aurka egin
zuten. Gose greban zela, Erresuma Batuko Legebiltzarrerako hautatua
izan zen. Bere heriotzaren ondorioz, IRAko boluntarioen kopuruak
nabarmen egin zuen gora, baita hauen ekintzek ere. Estrategia iraultzaile politiko-militarra indartu zen Irlandan. Nazioarteko
hedabideek gose grebetan erreparatu zuten, bide batez, eta Irlandako Herri Langileak Inperio Britanikoaren aurka aurrera daraman borroka heroikoan.
Bizitza
Gaztaroa eta familia
Sands familia katoliko batean jaio zen, Abbots Cross-en, Antrim-en, Ipar Irlandan. Bertan bizi izan zen 1960an bere familia bertatik bota zuten arte. Bere arreba Marcella 1955eko apirilean jaio zen, eta Bernardette bigarren ahizpa, 1958ko azaroan. 1960an jaio zen John anaia ere bazuen. Eskola amaitzean, eskulanean hasi zen, loialista batzuk pistolaz mehatxu egin eta alde egin zuen arte.
Geraldine Noade-kin ezkondu zen eta berehala Gerard semea izan zute,
1973an. Emaztea eta haurra Ingalaterrara joan ziren bizitzera.
Ekintzaile IRAn
1972an Sands IRAn sartu zen. Urte bereko urrian atxilotu zuten bera
bizi zen etxean topatu zituzten armen jabetzaren akusaziopean. Bost
urteko kartzela zigorra ezarri zioten.
1976an kartzelatik itzuli zenean, West Belfasteko familiako etxera
itzuli zen. IRAko ekintzaile gisa hasi zen berriz era aktiboan.1976ko
bonba baten leherketan parte hartu izana akusatuta atxilotu zuten
berriz, nahiz eta hau gerora ere ez den sekula frogatu. 1977an egin
zioten epaiketan errudun jo zuten eta hamalau urteko kartzela zigorra
ezarri zioten. Maze espetxean sartu zuten, Long Kesh espetxea bezala ere ezaguna.
Long Kesh
1980ko amaieran, Long Kesh espetxeko preso errepublikarren komandante izendatu zuten, gose greban hasi berri zen Brendan Hughesen ordez.
Kartzelan preso komun gisa ematen zieten tratuaren aurkako protestak
antolatzen ari ziren preso errepublikarrak. 1976an preso guztiek
zituzten jantziak jazteari uko egin zioten eta manta protesta hasi
zuten. 1978An, zeldetatik komunetara bidean zenbait presori eman
zizkieten jipoiak medio, zikinkeria protesta hasi zuten, non presoek
beren buruak garbitzeari utzi zioten eta zeldetako paretetan jartzen
zituzten beren kaka eta pixa.
Bere lanak
Kartzelan zela, Sands idazten hasi zen, narratiba eta poesia. Irlandar errepublikarren An Phoblacht
egunkarian argitaratzen zizkioten "Marcella" ezizenpean. Sandsek "Back
Home in Derry" eta "Mc Ilhatton" kantuen letrak asmatu zituen, lehena Anje Duhaldek euskarara egokitua "Derryra itzuli" izenburupean.
Zenbait liburutan argitaratu dituzte bere lan batzuk:
- Skylark Sing Your Lonely Song
- One Day in My Life (Egun bat nire bizitzan) Txalaparta argitaletxea, Amaiur saila. Euskaratzailea: Mitxel Sarasketa)
- Diary
Gose greba
1981eko Irlandako gose greba Ipar Irlandako gatazka garaian irlandar errepublikar presoek burututako protestaldien ondorioa izan zen. Protestaldi hau 1976an Britainiar Gobernuak irlandar preso errepublikarrei Kategoria Bereziaren Estatusa ukatu zienean Burusien protesta delakoarekin hasi zen.
1978an euren pisontziak hustutzen ari zirela preso batzuk erasotuak izan zirenean, protesta Protesta Zikina
deitzera iragan zen, honetan presoak euren buruak garbitzeari uko egin
eta beren espetxe geletako hormak euren gorotzez estali zituzten. 1980an 53 egun iraun zituen gose greba batean parte hartu zuten.
Bigarren gose greba bati ekin zioten eta laisterrera irlandar presoak eta Erresuma Batuko Margaret Thatcher lehen ministroaren arteko norgehiagoka bilakatu zen. Gose greba honetan zehar grebalarietako bat zen Bobby Sands presoa Erresuma Batuko Parlamenturako legebiltzarkide hautatu zuten, honek mundu osoko hedabideen berehalako jakinmina piztu zuelarik.
Behin hamar preso hil ondoren, gose grebaren deialdia bertan behera
utzi zen. Sands bera hildakoen artean zegoen eta bere hiletara 100.000
pertsona inguru bertaratu ziren. Gose grebak irlandar nazionalismoaren politika erradikalizatu zuen eta ordurarte gutxiengoan zegoen Sinn Féin alderdia, indar politiko garrantzitsua zatera igaro zen.1981eko martxoaren 1ean egin zion jateari uko lehen aldiz Sandsek.
Manta eta garbiketa protestetan ari ziren preso errepublikarrek 1981eko Irlandako gose greban
hasiko ziren ehundik gorako zerrenda egin zuten. Egun kopuru jakin bat
pasa ostean, banaka-banaka gose greban hasiko zirela onartu zuten,
Britainia Handiko gobernuak beren eskaerei men egin arte.
Bost eskaera nagusi zituzten gose grebalariek:
- Kartzelako uniformea ez janzteko eskubidea;
- Kartzela-lana ez egiteko eskubidea;
- Beste presoekin harreman askeak izateko eskubidea, baita beren buruei hezkuntza emateko antolatzeko eskubidea izate ere;
- Asteko bisita bat, gutun bat eta pakete bat;
- Protestetan ari zirela galdutakoa berreskuratzeko eskubidea.
BOBBY SANDSen HITZAK
Gose greban zehar, Bobbyk bere egunerokoa idatzi zuen. Iraultzaile baten testigantza zirraragarria da, eta hona hemen esaldi batzuk:
Gose greba hasi zuenean, martxoaren 1ean, bere borrokaren arrazoiak azaldi zituen:
"Preso politiko bat naiz. Preso politiko bat naiz, zeren Irlandako Herri zapalduaren aurka erregimen arrotz zapaltzaile batek daraman gerra perpetuo baten biktima bainaiz. Erregimen horrek gure Herrialdetik erretiratzeari uko egiten dio. Nik Nazio Irlandarrak independentzia subiranoa eskuratzeko duen eskubide dibinoa sustengatzen dut, eta irlandar orok eskubide horren alde iraultza armatu batean defendatzeko duen eskubidea. Horretan sinesten dut. Horregatik naukate preso, biluzik eta torturaturik."
Gose grebaren bosgarren egunean hauxe idatzi zuen:
"Bai, bai, itxaropena badut. Gizon guztiek esperantza izan behar dute eta ez galdu sekula kuraia. Bainan ene itxaropena, nire Herri gaixoaren garaipen azkena da. Badaiteke itxaropen handiagorik?"
Martxoaren 9an, bere urtebetetze egunean, hauxe izkiriatu zuen:
"Ongi, bada, 27 urteetara iritsia naiz, bada zerbait. Ni hilen naiz, baina 1916ko Errepublika ez da inoiz hilen. Aurrera, bada, Errepublikarantz eta gure Herriaren askatasunerantz!"
Hauteskundeak
Gose greba hasi bezain pronto, 1981ean, Frank Maguire
politikaria hil egin zen bihotzekoak emanda. Honek Fermanagh eta Tyrone
Hegoaldea ordezkatzen zituen Erresuma Batuko Legebiltzarrean. Sandsen
jarraitzaileek aukera ona ikusi zuten bere aldeko kanpaina egiteko, eta
Legebiltzarrerako aulki hori bozkatu behar zenez, Sands hautatu zuten
beren ordezkari gisa. Tentsio handiko kanpaina izan zen, oso
polarizatua. Hauteskunde estu batzuen ostean, gose greban egunak
zeramatzan Sandsek irabazi zuen aulki hori 1981eko apirilaren 9an. Ulstergo Union Partyk 29,046 boto atera zituen eta Sandsen hautagaitza batuak 30,493.
Sandsen arrakastaren ostean, Gobernu britainiarrak '1981eko
herritarren ordezkaritzaren akta' indarrean jarri zuen. Bertan esaten
zen urtebetetik gorako sententzia zuen inongo preso ezin zela Erresuma
Batuko hauteskundeetan ordezkari izateko hautatu. Honela gose grebalari
gehiagok hauteskundeetan parte hartzea eragotzi zuten.
| Izena | Talde armatua | Jaiolekua | Gose grebaren hasiera | Heriotzaren data | Gose greban iraundako egunak |
|---|---|---|---|---|---|
| Bobby Sands | IRA | Newtownabbey | martxoaren 1a | maiatzaren 5a | 66 egun |
| Francis Hughes | IRA | Bellaghy | martxoaren 15a | maiatzaren 12a | 59 egun |
| Raymond McCreesh | IRA | Camlough | martxoaren 22a | maiatzaren 21a | 61 egun |
| Patsy O’Hara | INLA | Derry | martxoaren 22a | maiatzaren 21a | 61 egun |
| Joe McDonnell | IRA | Belfast | maiatzaren 8a | uztailaren 8a | 61 egun |
| Martin Hurson | IRA | Cappagh | maiatzaren 28a | uztailaren 13a | 46 egun |
| Kevin Lynch | INLA | Dungiven | maiatzaren 23a | abuztuaren 1a | 71 egun |
| Kieran Doherty | IRA | Belfast | maiatzaren 22a | abuztuaren 2a | 73 egun |
| Thomas McElwee | IRA | Bellaghy | ekainaren 8a | abuztuaren 8a | 62 egun |
| Michael Devine | INLA | Derry | ekainaren 22a | abuztuaren 20a | 60 egun |
Heriotza
Kartzelako ospitalean hil zen Sands 66 egun gose greban egin ostean,
27 urterekin. Bere heriotzak egun ugari iraun zuten istiluak sortu
zituen Ipar Irlandako auzo katolikoetan. 100.000 pertsonatik gora pertsona joan ziren Bobby Sandsen hileta omenaldira eta Belfasteko Milltown Hilerrian gainontzeko IRAko hildakoekin lurperatu zuten.
Eragin politikoa
Guztira IRAko eta INLAko bederatzi preso hil ziren 1981eko Gose Grebetan. Sands hil zen egunean, Ian Paisley kolonialista unionisten buruak Belfasteko udaletxearen aurrean IRAren biktimen aldeko omenaldia antolatu zuen. Euskal Herrian bezala, beraz...
Sandsen eta gainerako bederatzi gose grebalarien heriotzaren
ondorioz, IRAn gazte asko sartu zen eta Irlandako Herri Langilearen babes politikoa
nabarmen irabazi zuen erakunde armatuak.
BOBBY SANDS, POETA
Euskaratzaileak: Ruper Ordorika eta Joseba Sarrionaindia
Pausa leku bat
Eguna astiro doalarik beste gau bat da poliki sartzen.
Denbora ez da ez aldatzen, ez hiltzen.
Larratxoriaren kantua da egunaren aldia,
Gauaren beltza txirrioaren karraxia.
Euririk badakar haizeak, izpirituaren malkoak.
Laster adituko dira burdinetan giltzaren hotsak.
Tren bat da trenbidetik iragan.
Gizonak badu Jainkoaz gain, zertaz beldur izan.
Arristiriko beleak hegaldatuko liratekeen alderantz
ene gogoetak badoaz
Eta itsuki nabigatzen ari dira, itsasontziak gauez bezala,
Gogoeta batek kolpaturik —bihotza hausten duenak—
Arraigh presondegiko berrogei emakumerenak.
Ai! eta nahiago nuke lagun zintzoen artean egon,
Sutondoan, han non iratxoek dantzan egiten duten, ikustezinak,
Urrun H. Block infernuko deabru beltzetatik,
Ene bihotza torturatu eta ametsetan berenganatu egiten nautenak.
Pozik pausatuko nintzateke otea hazten den parajean,
Txokak kantuan egiten dueneko haitzen azpian,
Cormoney hilerrian, haren muinoaren azpian,
Egunak ekar dezakeenari beldurrik gabean.
Haize negartiak
Ai! Martxo hotzaren haizea, zure arrengura krudelak
Latzak dira presoen bihotzean,
Erregu oihuak ekartzen baidizkidazu ene amarengandik,
Aldendu behar dudan harengandik.
Bere negarminak aditzen ditut,
Bere tristurak zirraratu egiten nau,
Eta gartzelako zeldaren iluntasunean
Malko batek berotu dizkit begiak.
Ai! haize xistukaria, zergatik negarrez ari
Edonora joateko libre zarelarik.
Ai! ez da izango bihotza daukazula apurturik
Eta pusketak urruti urruti barreiaturik.
Edo jasaten dituzula askatasunik gabe
Jaiotakoen karraxiak,
Zure norabideak bezala kontrolik ez daukatenak,
Patu soberanorik gabekoak.
Ai! haize bakartia, bekatoren arima ehiztatzekotan
Gaua erabiltzen duena.
Erruki zaitez nitaz, mutil mixerable honetaz,
Zahartzarora sekula helduko ez dena.
Erruki zaitez oinazetan daudenetaz,
Gatibua eta esklabua,
Eta Jainkoaren hatsa eztiro zabaldu,
Ene hilobi umilaren gainean.
Ai! Martxo hotzaren haizea, iluntasuna trenkatzen duena,
Tonu zaharretan egiten duzu oihu,
Jainkoaren aurrera eraman dituzun lagunen arimengatik,
Nahiz haien arrengurak oraindik jasan.
Ai! haize negartia, gau bakarti honetan
Ene amaren bihotza minduta dago.
Ai! den guziaren Jainkoa, putz egizu askatasunaren arnasa
Amak ez dezan gehiago negarrik egin.
Kamaradak iluntasunean
Urrezko eguzki distiratsua heldu zen,
Ilundutako zeruetan zehar,
Gatibua ametsetatik iratzarriz,
Bere begien gainera jeistean.
Askatasunaren bidea zuen argitu,
Larratxori kantariari agindu,
Kimu negarti bat eraman zezan,
Ilunpeko loreengana.
Haik loratu ziren bide zidor eta herrietatik,
Askatasunaren usain lurrintsuaz,
Bihotza emanik lagun nekatuari,
Egun ilunen joan etorrian.
Indartsu eta eder hazi ziren haik,
Fortuna hotza eta gogorraren artean,
Heuren sailetako lorerik ederrenak,
Iluntasunaren arrosak.
Guda haizea gogor zetorren xahuketan,
Loreak ez zuen negarrik egin,
Ai! nola hausten duen askatasun zalearen bihotza,
Lehen arrosa hiltzen ikusteak.
Soldadu batzuek deserrotu dute baratzeko alaitasuna,
Erre aztarna bat utziaz
Orain iluntasunean kateaturik dagoen
Zilar petalodun lorearen baitan.
Lore horik negarrez ari dira zelda heze hotzetan,
Ilunbea argitzeko eguzkirik ez,
Torturaren mesprezio zitalena pairatzen,
Sasoi onenean zimel daitezen.
Baina ez dira inoiz errendituko lore maitagarri hauk,
Askatasunaren seinalea aditzen dute,
Behartsua gidatzeko argia dira
Lore horik iluntasunean.
Ez dit ardura gu askatasun zaleak hiltzeak,
Ikus dezagun baratzeko lorea,
Eta txilinbelar ixilak burua jasotzen,
Indar guziaz altxatzeko.
Malko bat ari naiz eusten, bihotzean minetan erditua,
Arc-eko Joana bat inoiz izan bada,
Ziega ilunean dagoen
Benedikaturiko lore horietako bakoitza izango da.
Haro modernoak
Haro modernoetan bizi omen gara
Mila bederatzirehun eta hainbestegarren
urte zibilizatuan
Baina ingurura begiratuez gero
Tortura eta hipokresia aurkitzen dut
Haro moderno hauetan hil egiten dira haurrak,
Gosez hiltzen dira, zergatia ez du
inork galdetzen,
Eta izuturik, biluzik, korrika doaz neskatilak
Beren oheak gauez bonbardeatu dituztelako.
Diktadore lodiak beren tronoetan eseri dira
Gazte askok gurasoen hezurrak
ehorzten dituen artean,
Eta ilunbetako polizia sekretuek norbait
Elektrokutatuko dute, populua esnatu orduko.
Burokratek, espekuladoreek eta lehendakariek
Beren masailetan irribarreak
eskegitzen artean
Preso bakartiak bere hobiaren sakonetik oihukatuko
Eta andereren batek
geroko gizagaisoa erdituko du nonbait.
IRLANDAR
ERREPUBLIKA
SOZIALISTAREN
ALDEKO BORROKA
AURRERA DOA!!!
HAN ERE,
PEACE PROCESS USTEL BAT
ANTOLATU ZUEN INPERIALISMOAK,
BAINAN IRLANDAR IRAULTZAILEEK
JAKIN DUTE HORRI AURRE EGITEN,
ETA BORROKA BERRANTOLATZEN.
BESARKADA BERO BANA
EUSKAL HERRITIK,
BURKIDEOK,
TIOCFAIDH ÁR LÁ!!!
NUIR A THIGEANN AR LÁ,
AITHÍOCFAIDH MÉ IAD GO MOR!!!
